Je kiest goed. Dat weet je, en je opdrachtgevers weten het ook. Je ziet meteen of een kleur klopt in een ruimte. Waarom zou je dan nog kleurenleer nodig hebben?
Die vraag is terecht. Veel ontwerpers hebben een natuurlijk gevoel voor kleur. Toch is een goed oog niet hetzelfde als alles zien. In deze blog lees je waarom kennis je talent niet vervangt, maar het verder brengt.
Ook getalenteerde ontwerpers missen kansen
Paul Green-Armytage, ontwerper en kleuronderzoeker, schreef in 2006 een artikel over de waarde van kennis voor kleurontwerp. Hij ontkent het talent niet. Er zijn zeker veel ontwerpers met een natuurlijke aanleg voor kleur, schrijft hij.
Maar hij voegt er iets aan toe. Hoe getalenteerd ook, ontwerpers kunnen nog steeds fouten maken en kansen missen.
Over fouten wordt veel gesproken. Over gemiste kansen veel minder. Toch is dat misschien het grootste verlies. Een fout zie je. Een kans die je niet zag, zie je nooit.
Kennis remt niet, kennis opent
Een veelgehoorde zorg is dat theorie je creativiteit in de weg zit. Wie te veel regels kent, durft minder. Green-Armytage citeert daarom de Noorse kleurdocent Grete Smedal. Hij noemt haar een van de meest getalenteerde kleurontwerpers die hij kent.
Smedal schrijft dat het belangrijkste doel van kleurtheorie misschien is om het bewustzijn te verruimen. Kennis mag creativiteit niet afremmen. Kennis moet ogen openen en horizonnen verbreden.
Smedal was in Bergen een van de eersten die studenten met een kleurensysteem systematisch varianten liet maken. Ze veranderden een kleur stap voor stap in kleurtoon, of in de verhouding tussen wit, zwart en kleur. Zo ontdekten ze ook iets wat je niet vanzelf ziet. Twee kleuren met dezelfde verhouding tussen wit, zwart en kleur hoeven niet even licht te ogen.
Een vuilnisbak die zichtbaar en onzichtbaar is
Green-Armytage geeft een mooi voorbeeld van een kans die kennis zichtbaar maakt. Ontwerpstudent James Rogers moest een afvalbak ontwerpen voor een nationaal park. De eisen leken elkaar tegen te spreken. De bak moest opvallen, zodat bezoekers hem vinden. En hij moest wegvallen, zodat hij het landschap niet verstoort.
Rogers keek naar de natuur. Daar gebruiken dieren kleur om op te vallen en om zich te verstoppen. Hij gaf de bak zelf schutkleuren, zodat hij opging in de omgeving. Daarop zette hij een klein vlaggetje in een heldere, verzadigde kleur, zoals een bloem. De bak verdween, het vlaggetje wees de weg.
Dat is geen trucje van een talent. Het is een oplossing die ontstaat doordat je weet hoe kleur in de natuur werkt.
Je intuïtie kan kloppen, maar weet je het zeker?
Green-Armytage gaat nog een stap verder. Ontwerpers zeggen vaak dat hun eigen ervaring de beste bron van kennis is. Daar zit volgens hem iets in. Maar hij is het niet eens met ontwerpers die alleen op hun eigen oordeel varen als ze een kleur kiezen om iets uit te drukken.
Hun intuïtie kan kloppen, schrijft hij. Onderzoek is alleen een zekerdere weg om te weten hoe mensen op kleuren reageren. Hij wijst op onderzoek naar kleurbetekenis van onder anderen Lars Sivik in Zweden en Shigenobu Kobayashi in Japan.
Ontwerpers kunnen ook zelf onderzoek doen, schrijft hij. Vooral een gesprek met een groep is waardevol. Daarin komt naar boven hoe verschillend mensen op dezelfde kleur reageren. Zo leer je hoe de mensen die straks in je ontwerp leven het ervaren. En dat zijn niet altijd mensen zoals jij.
Wat je hiermee doet
Zie kennis als uitbreiding van je oog. Kleurenleer vertelt je niet wat je moet kiezen. Ze laat je zien wat je nog meer had kunnen kiezen.
Maak bewust varianten. Verander een kleur stap voor stap in kleurtoon, lichtheid of verzadiging. Leg de varianten naast elkaar. Vaak zit de beste keuze er een paar stappen naast.
Zoek oplossingen buiten je vak. De natuur, het verkeer, de mode: overal wordt kleur gebruikt om iets te laten zien of te verbergen. Daar kun je van leren.
Toets je intuïtie. Laat een kleurvoorstel zien aan een paar mensen die er straks mee leven. Vraag wat ze zien en voelen, niet of ze het mooi vinden.
Blijf nieuwsgierig. Je talent is het begin. Wat je erbij leert, bepaalt hoe ver je komt.
Talent en kennis samen
Talent laat je goed kiezen. Kennis laat je zien uit hoeveel je kunt kiezen. Wie beide heeft, mist minder kansen.
Lees ook: Kleurnamen veranderen: van roos en anjer tot roze
Wil je je oog voor kleur verdiepen met kennis die je in de praktijk gebruikt? Bekijk dan de opleiding Kleurkunde / Kleuradvies van de Nederlandse Kleurenschool.
Bronnen
Green-Armytage, P. — The value of knowledge for colour design.
