Je klant vindt de wandkleur net te zwaar. “Kan hij iets lichter?” De schilder knikt en laat de kleur bijmengen met wit. Een week later staat de wand er. Lichter is hij zeker. Maar je klant kijkt teleurgesteld. “Hij is zo flets geworden.”
Niemand heeft iets fout gedaan. De vraag was alleen niet precies genoeg. In deze blog lees je waarom “iets lichter” zo vaak “iets fletser” wordt, en hoe je dat voorkomt.
Een kleur heeft drie eigenschappen
Elke kleur kun je beschrijven met drie eigenschappen. De kleurtoon: is hij rood, geel, groen of blauw? De lichtheid: hoe licht of donker is hij? En de verzadiging: hoe zuiver is hij, hoe ver van grijs?
Wie “lichter” zegt, bedoelt de lichtheid. Maar met de manier waarop een kleur meestal lichter wordt gemaakt, verandert er nog iets anders.
Wat wit met een kleur doet
Het Natural Colour System, een kleursysteem dat uitgaat van hoe kleuren eruitzien, beschrijft een kleur als een verhouding. Hoeveel lijkt hij op wit, hoeveel op zwart en hoeveel op de zuiverste kleur van die kleurtoon? Samen is dat altijd honderd procent. Paul Green-Armytage geeft een voorbeeld: een kleur met tien procent zwartheid en veertig procent kleur heeft vijftig procent witheid.
Daar zit de crux. Komt er meer wit bij, dan moet er iets anders af. Zit er weinig zwart in de kleur, dan gaat dat ten koste van de kleur zelf. De kleur wordt lichter, maar ook minder zuiver.
Dat is ook wat er in de verfpot gebeurt. Een zuivere kleur wordt gebroken door er wit, zwart of grijs aan toe te voegen. Wit maakt hem lichter. Maar het maakt hem ook gebrokener. En dat noemen we flets.
Lichter zonder fletser
Toch kan een kleur soms lichter worden zonder flets te worden. Dat lukt als er zwart in de kleur zit. Haal je dat zwart weg, en laat je de hoeveelheid kleur gelijk, dan wordt de kleur lichter en blijft hij even levendig.
Bij een kleur die al heel zuiver is, lukt dat niet. Daar zit geen zwart in om weg te halen. Lichter kan dan alleen met wit, en dus alleen ten koste van de zuiverheid.
Daarom loont het om eerst te kijken waarom een kleur te zwaar oogt. Is hij te donker? Of is hij te fel? Dat zijn twee verschillende problemen, met twee verschillende oplossingen.
Lichter is niet hetzelfde als meer wit
Er is nog iets wat het lastig maakt. Green-Armytage laat zien dat twee kleuren met dezelfde verhouding tussen wit, zwart en kleur niet even licht hoeven te ogen. De kleurtoon speelt daarin mee.
Witheid en lichtheid zijn dus niet hetzelfde. Wie “meer wit” zegt, bedoelt niet altijd “lichter”, en andersom.
Waarom flets zo tegenvalt
Een fletsere kleur oogt niet alleen anders, hij voelt ook anders. Kleuronderzoek laat zien dat lichtheid en verzadiging bepalen welke indruk een kleur maakt. Verzadigde kleuren worden als intens en sterk ervaren, lichte kleuren als jong en licht. Haal je verzadiging weg, dan verdwijnt dus ook een deel van dat sterke karakter.
Een ruimte met alleen gebroken kleuren kan levenloos worden. Je klant wilde een wand die minder zwaar was. Ze kreeg een wand die minder leefde.
Wat je hiermee doet
Vraag wat er precies te zwaar is. Is de kleur te donker, te fel of gewoon te veel? Laat je klant wijzen in de waaier, niet alleen praten.
Zeg wat je wilt veranderen. De lichtheid, de verzadiging of de kleurtoon. Eén tegelijk, dan weet je wat je krijgt.
Laat niet zomaar wit bijmengen. Kies liever een nieuwe kleur uit een kleursysteem, met dezelfde kleurtoon en de lichtheid en verzadiging die je zoekt.
Bekijk een proefvlak. Zet de nieuwe kleur naast de oude, op de wand en in het licht van de ruimte. Dan zie je meteen of hij lichter is geworden of alleen fletser.
Leg de nieuwe kleur vast. Met een staal of een code. Dan weet de schilder precies wat hij moet maken.
Lichter is een keuze, geen handeling
“Iets lichter” klinkt als een kleine aanpassing. Maar wie alleen wit toevoegt, verandert twee dingen tegelijk. Wie weet hoe een kleur in elkaar zit, kiest bewust welke eigenschap verandert.
Lees ook: Kleur kiezen op lichtheid en verzadiging, niet op de kleurnaam
Wil je leren kleuren zo te beoordelen en aan te passen? Bekijk dan de opleiding Kleurkunde / Kleuradvies van de Nederlandse Kleurenschool.
Bronnen
Green-Armytage, P. — Colours and Mixing.
Green-Armytage, P. — The value of knowledge for colour design.
Divers, E. — Beyond hue: How lightness and chroma shape colour meaning and its application in the design process.
Kotterink, M. — Kleuren kiezen voor de gezondheidszorg.